فرش ایرانی افتخار ایرانی
فرش یکی از کالاهایی است که ایرانیان به آن افتخار می کنند
و فرش ایرانی یکی از کالاهایی است که در جهان می درخشد
|
قدیمی ترین فرش جهان |
نزد ایرانیان فرش یکی از جلوههای منحصر به فرد به شمار میرود. شماری از فرشهای دست بافت ایرانی، درزمرهی برجسته ترین آثار هنری آفریده شده به دست بشر هستند. امروزه علیرغم بازار رقابت شدید، مشغلههای دنیای جدید و دغدغههای جهان صنعتی، چه در ایران و چه در خارج از ایران، نام ایران با نام فرش گره خورده است. خانهی یک ایرانی بدون فرش، خانهای بی روح و خالی جلوه میکند و این نمونهای کم نظیر و پیوند یک قوم با هنر ملی خود است. این نوشته بر آن است تا مختصری از تاریخچه فرش در ایران را مرور کند و شماری از آثار برجسته و ماندگار فرش ایران را معرفی کند.
تاریخ شروع بافت فرش، به درستی معلوم نیست و ضمناً مشخص نیست که بافت فرش از کدام منطقه شروع شد. قدرمسلم این است که ایرانیان از جمله اولین اقوامی هستند که بافت فرش را شروع کرده اند. در واقع تبحر منحصر به فرد ایرانیان امروز، در امر فرش بافی دستاورد بیش از 2500 سال تلاش و تجربه در این زمبنه است. ردیابی تاریخ فرش در ایران، به مثابه مطالعه ی مسیر رشد و بالندگی فنی یکی از بزرگترین تمدنهای جهان است.
شواهد حاکی از آن است که فرش برای مقاصد صرفا کاربردی نظیر حفاظت خانه ی روستاییان از سرما و نم به وجود آمد و کم کم راه خود را به عنوان یک اثر زینتی و نشانه ای از تحول در خانه های اشراف و اعیان باز کرد. اولین نشانه های کاربرد فرش به عنوان یک اثر زیستی مربوط به حدود 800 سال قبل از میلاد مسیح می باشد.
دوره ی شکوفایی هنر فرشبافی در ایران، مقارن حکومت صفویان (حدود قرن 15 و 16 میلادی ) و به خصوص دوران شاه طهماسب و شاه عباس می باشد. فرشهای بسیار نفیس و ارزشمندی از این دوران در موزه های سراسر جهان بیادگار مانده است. تحول عمده ی صنعت فرشبافی در قرون چهاردهم و پانزدهم میلادی در ایران و ترکیه آغاز شد و سپس دامنه ی آن در قرن شانزدهم به هند و در قرن هفدهم میلادی به چین رسید. در آمریکای شمالی برای اولین بار فرش دست بافت در سال 1861 در نمایشگاهی در فیلادلفیا در معرض دید عموم قرار گرفت. تأثیر این نمایشگاه در مردم به اندازه ای بود که یک تاجر آمریکایی تمام فرش های نمایشگاه را خرید و اوّلین خرده فروشی فرش را در آمریکای شمالی راه اندازی کرد.
شاید معروف ترین فرش جهان، فرش اردبیل، باشد که در موزه ویکتوریا و آلبرت در شهر لندن نگاهداری می شود. این فرش ازاین جهت بسیار مشهوراست که از روی آن نسخه برداری های بسیار متعددی انجام شده است، به طوری که امروزه در بسیاری از منازل، فرش هایی با طرح فرش اردبیل دیده می شود. به طور مثال نمونه ی نسخه برداری شده از این فرش در منزل نخست وزیر انگلیس (10 Downing street ) وجود دارد و آدولف هیتلر نیز نمونه ای از آن را در دفتر کار خود در برلین داشت. این فرش و جفت آن که در موزه ای در لس آنجلس نگهداری می شود، در دوران شاه طهماسب صفوی، بافته شده اند (حدود سال 1540 میلادی). فرش اردبیل توسط هنرمندی بنام مسدوک کاشانی، برای پوشش صحن آرامگاهی در شهر اردبیل بافته شده است . از قطعات یکی از این فرش ها برای مرمت دیگری استفاده شده است . به همین جهت، نسخه موجود در شهر لندن نمونه کامل تری می باشد. این فرش دارای تقارن مرکزی بوده و دقّت به کار رفته در بافت، آن را در زمره ی یکی از بی نظیرترین آثار هنری در آورده است. این اثر منحصر به فرد دارای حدود 50 گره در هر سانتی متر مربع است و در زمره فرش هایی است که به نام ترنجی خوانده می شوند. در هر طرف قسمت میانی این فرش یک چراغ بافته شده، که یک چراغ کوچک تر از دیگری است. بافنده این فرش در نظر داشته، که فرش اردبیل در صحن یک آرامگاه استفاده می شود، به همین جهت چراغی را که در طرفی که عموم مردم در آن می نشسته اند کوچکتر بافته است و کسی که بر روی این فرش نشسته است، ابعاد دو چراغ را هماهنگ می بیند.
شواهد حاکی از آن است که این فرش ها از آرامگاه شیخ صفی الدّین اردبیلی و شاه اسماعیل صفوی به موزه های مذکور انتقال داده شده اند. فرش اردبیل دارای ابعاد 11.52x5.34 متر مربع بوده و از ریز بافت ترین فرشهای به جا مانده از دوره ی صفوی به شمار می روند.
قديميترين قالي تاريخدار ايراني تحسين جهانيانرابرميانگيزد
قديميترين فرشهاي به يادگار مانده در موزهها و مجموعههاي شخصي در سراسر
دنيا مربوط به ايران هستند كه در دورههاي مختلف از ايران خارج شدهاند. قالي
شكارگاه كه در حقيقت قديميترين قالي تاريخدار ايراني است هم اكنون در موزة
پولدي شهر وين نگهداري ميشود.
قالي شكارگاه ـ موزة وين
قالي شكارگاه گذشته از جنبة بسيار عالي هنري، قديمترين قالي تارخدار ايرا اينك در موزة پولدي ـ پتزولي وين نگهداري ميشود. اين قالي 90/6 متر درازا و 60/3 متر پهنا دارد و در آن شايد بيست رنگ مختلف با مايههاي شاداب و دلانگيز بكار رفته است. چنين غنايي در رنگ در قاليهاي آغاز دورة صفويان، نادر است گفتنی است كه.
قديميترين قالي تاريخدار ايران در اواسط قرن شانزدهم (حدود 450 سال پيش) بافته شده است. اين قالي در بين قاليهاي مشهور جهان از نظر نفاست در مقام نخست قرار دارد. در حقيقت برخي از صاحبنظران معتقدند كه اين قالي نفيسترين قالياي است كه تاكنون بافته شده است و تنها فرشي به شمار ميرود كه تار و پود و پرز آن از ابريشم است و قسمتهايي از نقشها با نخ سيمتاب بافته شده است. در قالي شكارگاه شكارچيان سوار بر اسب هستند و به نيزه و شمشير و تير و كمان مسلح هستند. در نمايش اين شكارگاه كليه آداب و رسوم ايراني رعايت شده است. در وسط قالي ترنج سبز رنگي به شكل ستارة هشت پر قرار دارد كه در آن چهار جفت اژدهاي طلايي دو به دو در پرواز هستند. رنگ متن قالي سرخ ارغواني است و رديفي از فرشتگان بالدار در زمينهاي كه با نقش پرندگان و نگارههاي مارپيچ و گل زينت يافته در كاسههايي بهم ميوه تعارف ميكنند
بسم الله الرحمن الرحیم... لا اله الا الله