اشاره :كارهاي علمي و پژوهشي در جامعه صنعتي و پيشرفته امروز نقش مهم و ارزنده اي دارد كه همواره مورد توجه انديشمندان ، فرهيختگان و چهره هاي دانشگاهي  است چرا كه به اهميت آن در پيشرفت و توسعه جامعه اعتقاد راسخ دارند.يكي از اين چهره ها در استان مازندران و شهرستان بابل مهندس مهدي پارسا مهر است كه چندي پيش در يك طرح تحقيقاتي و پژوهشي به بررسي و اندازه گيري آلودگي اب هاي زير زميني اين منطقه ناشي از مصرف كودهاي شيميايي پرداخته است . به همين بهانه و به منظور آشنايي با اين كار پژوهشي گفتگويي با اين پژوهشگر فعال و موفق انجام داديم و ايشان با علاقه و صبر و حوصله به سوالات ما پاسخ داد كه ماحصل اين گفتگو در پي مي آيد :

جناب آقاي مهندس در ابتدا خودتان را براي خوانندگان بابل نومه بيشتر معرفي نمائيد.

به نام خدا بنده مهندس مهدي پارسا مهر هستم متولد سال 1342از روستاي متي كلا بابل داراي مدرك ليسانس در رشته هاي شيمي و بهداشت محيط مي باشم . و در سال 81  هم در رشته مهندسي عمران گرايش آب و فاضلاب فارغ التحصيل شدم.بنده عضو سازمان نظام مهندسي استان و نيز كانون مهندسين بابل  هستم. در حال حاضر هم در كنار كارهاي تحقيقاتي و پژوهشي در برخي دانشگاههاي استان در حال تدريس مي باشم ضمن اينكه چند كار پژوهشي ديگر هم در دست اقدام دارم .

عنوان كار تحقيقاتي و پژوهشي كه جنابعالي انجام داديد چيست ؟

  اين  كار پژوهشي كه در طول 2 سال انجام گرفت تحت عنوان ((اندازه گيري  آلودگي آبهاي  زير زميني منطقه بابل در اثر استفاده از كودهاي ازته و تطبيق با يك مدل يك بعدي )) مي باشد.

با چه انگيزه اي اقدام به انجام اين طرح پژوهشي و تحقيقاتي نموديد؟

واقعيت اين است كه كشور ما كشور كم آبي است و منطقه شمال ايران هم كه بخش اعظم آنرا زراعت و كشاورزي تشكيل مي دهد آبهاي زير زميني اين منطقه متاثر از مصرف زياد سموم و كودهاي شيميايي است لذا با توجه به علاقه وافر اينجانب به كارهاي تحقيقاتي و پژوهشي و نيز دغدغه هايي كه نسبت به سلامت شهروندانم دارم به فعاليت در اين  عرصه پرداختم.

آقاي مهندس پارسامهر از روند اجراي پروژه بفرمائيد.

اين طرح به دو روش آزمايشگاهي(صحرائي) و كامپيوتري انجام گرفت در روش آزمايشگاهي پس از برداشت آب هاي نونه از چاه هاي معين شده   آن را در ظروف 1 ليتري نگهداري و جهت آزمايش به آزمايشگاه  انتقال داده شد. در آنجا با استفاده از روش اسپكتروفتو مترها  وبا دستگاه   dr  2000 آزمايشات صورت گرفت تا از طريق تعين مقدار نيترات اين  آبها   ميان آلودگي آب معين شود.در روش كامپيوتري (GMLS )   كه يك مدل مديريتي است ميتواند با توجه به  جابجايي  مواد شيميايي كشاورزي در خاك در تصميم گيريها يآگاهانه مورد استفاده قرار گيرد  ضمن اينكه خروجيهاي گرافيكي مدل تاثير خصوصيات خاك و مواد شيميايي و عوامل اقليمي بر روي حركت مواد شيميايي در خاك را نشان مي دهد . البته بايد تاكيد كرد كه در هر دو روش كه بمنظور مقايسه نتائج اين دو روش انجام گرفت به نتايج كاملا يكساني دست يافتيم.با توجه به نتايج كارهاي انجام شده توسط مدل سازي كامپيوتري حداكثر عمق نفوذ مواد شيميايي در عمق 20متر زير زمين توسط نمودار مشهود شده است به عبارتي حداكثر آلودگي تا 20 متر از عمق زمين گزاش شده است.

 

بفرمائيد در اين طرح چاههاي مورد بررسي بر چه اساسي انتخاب شدند و اينكه چرا دو فصل از سال را را مورد بررسي قرار داديد ؟

با توجه به  وسعت منطقه به فواصل 5/3 كيلومتر در عرض و 3 كيلومتر در طول بر روي  نقشه نقاطي را مشخص  و با وصل كردن اين نقاط به ايجاد شبكه منظمي رسيده و چاههاي منطقه شماره گذاري شد.به طوري كه در اين پروژه 120 حلقه چاه از چاههاي منطقه در فصول بهار و زمستان مورد بررسي و تحقيق قرار گرفت. و  اما  فصل بعار به اين دليل انتخاب شد كه كه به علت همزماني اين فصل اب با فصل شت و مصرف زياد كودهاي شيميايي ، پيك آلودگي آبها بالا است. در فصل زمستان هم به دليل قطع كودهي و پر باران بودن اين فصل با آبشويي نيترات همراه است لذا اين دو فصل را انتخاب نموديم تا با مقايسه بررسي ها  به نتائيج بهتر و دقيقتري دست يابيم.

آقاي مهندس آيا كودهاي ازت  نقش سوئي هم براي خاك دارد؟

بله البته تامين رشد گياه و در كل جانداران و نيز پالايش پس مانده هاي طبيعت از وظايف اصلي خاك ميباشد. لذا وقتيكه خاك به هر دليلي الوده باشد ديگر قادر به ايفاي نقش اساسي خود نخواهد بود.وقتي مصرف كودهاي شيميايي بيش از حد بكار گرفته شودقابليت آن دچار اختلال ميشود.

  بفرمائيد بهترين شكل مصرف كودهاي ازتي به چه صورت است ؟

آن است كه كود را در طح خاك پخش كنند و سپس زمين را ديسك سطحي بزنند.گودهاي سرك زني را نيز به مقدار كم در زمان نياز بطور سطحي روي خاك مي پاشند و بلافاصله آب مي دهند .آبياري اول پس از كود پاشي بايد سبك باشد و فاضلاب زمين خارج نشودو گرنه كود حل شده در آب همراه فاضلاب از بين ميرود.

عمده مشكلات موجود جامعه در زمينه فاضلاب چيست ؟

همانطور كه ميدانيم كشور ما جزء كشورهاي در حال توسعه است و در بحث فاضلاب هم به دليل نداشتن تصفيه خانه هاي پيشرفته متاسفانه فاضلاب ها آنطور كه بايد تصفيه نمي شوند و در نتيجه داراي  بار آلودگي بالايي  (BOD) هستند و اين با آلودگي در فاضلابهاي مختلف فرق مي كند بطوري كه در فاضلابهاي كشاورزي هيچ گونه تصفيه اي انجام نمي شود و در نتيجه وارد رودخانه و سرانجام  به دريا ميريزند كه كل محيط زيست درگير آن هستند و امروز بسياري از رودخانه ها  حيات خود را از دست داده اند و برخي رودخانه هاي محلي كه بصئرت فصلي آبدهي دارند بيشترشان بستر فاضلاب شده است تا آب .در بحث فاضلابهاي خانگي و شهري هم به عت نداشتن كانال انتقال جداگانه فاضلابهاي خانگي و سطحي و نيز رياد بودن آبهاي سطحي  بيشتر تصفيه خانه ها دچار مشكل شده و متاسفانه با حداقل تصفيه وارد رودخانه كه خود آلودگي را به همراه دارد ميشود. در زمينه فاضلابهاي صنعتي هم كه داراي بيشترين بار آلودگي است  اين مراكز معمولا داراي تصفيه خانه فاضلاب پيشرفته و مناسبي نبوده و اين فاضلابها هم مثل ساير فضلابها نهايتا وارد دريا مي شوند. لذا جا دارد در بحث تصفيه فاضلاب خصوصا در منطقه كه آبهاي زير زميني  در سطح بالايي است توجه خاصي صورت بگيرد تا بتوان محيط زيست و اكوسيستم را از اين وضعيتي كه تهديد كننده است نجات دهيم البته اگرچه كارهايي در حال انجام است اما نياز به توجه بيشتري است.

جناب مهندس پارسا مهر با توجه به نتائج ارزشمندي كه شما در اين تحقيق و كار پژوهشي تان  به آن دست يافتيد جهت پيشگيري چه پيشنهادهايي داريد ؟

جهت جلو گيري از ازدياد نيترات و نيتريت در آبهاي زير زميني و كم كردن ازت خاك و حفظ آن در شرايط استاندارد راهكارهاي زير پيشنهاد مي شود : 1 – استفاده از كود اوره با پوشش گوگردي  2- زهكشي مناسب زمينهاي زراعي و هدايت زهاب و نشتاب جهت جلوگيري از آلودگي آبهاي سطحي و زير زير زميني 3- كود نبايد يكجا مصرف شود بلكه نصف آن موقع نشاء و نصف ديگر آن موقع وجين كه در اين مرحله با توجه به رشد گياه قدرت جذب ريشه هاي آن زياد بوده و عمدتا جذب گياه مي شود. 4- استفاده از كود  در روزهاي بسيار گرم كه با توجه به فعاليت زياد گياه ميتواند قدرت جذب خود را افزايش داده عمدتا جذب گياه مي شودبرعكس در روزهاي ابري و باراني بيشتر كود شسته شده وارد آبهاي سطحي و در زير زميني ي گردد. 5- براي جلو گيري از آبشوي نيترات بهتر است در هنگام استفاده از كودهاي شيميايي آب مزرعه كاملا قطع و از طريق رطوبت خاك جذب گياه شود . 6- در صورت زيادي نيترات ميتوان از طريق رقيق سازي آن با آّبهاي چاههاي عميق كه آلودگي كمتري دارند استفاده كرد. 7-با توجه به باتلاقي بودن زمينهاي منطقه بخصوص در بخش مركزي بعلت سنگيني و و دانه ريز بودن بافت خاك كه درصد بيشتري از آن از خاكهاي رسي تشكيل شده كه قدرت جذب آب در آن بالاست لازم است بمراتب كودهاي ازته كمتري بمصرف برسد . 8- براي بهبود خاكهاي سنگين كه به اصطلاح دير گاورو مي شوند و شخم و كاشت در آنها با مشكلات فراوان مواجه است و  و كشت را به  تاخير مي اندازد براي اصلاح سنگيني خاك و افزايش نفوذپذيري و بهبود آن مي توان از افزايش مواد آلي ، شن و ماسه بخاك استفاده كرد. 9- در دامنه ارتفاعات بافت خاكها سبك بوده به همين جهت زودتر آب خود را از دست ميدهندو مواد آلي آنها از بين مي رود . از نظر تامين عناصر غذايي و رطوبت مورد نياز گياه بسيار ضعيف اند، ساختمان و مقاومت آنها بسيار كم است و در برابر فرسايش سست اند .اّبشويي اين قبيل خاكها بسيار آسان صورت ميپذيرد و محصول اينگونه خاكها زودرس تر مي شوند.براي اصلاح اين قبيل خاكها ميتوان با افزايش رس ، سيلت ، مواد آلي و به ويژه پهن تا حدودي برطرف نمود. 10- مصرف كودهاي شيميايي بايد بر اساس مطالعات نياز كودي از طريق آزمايش خاك انجام گيردتا ضمن صرفه اقتصادي محيط زيست را سالم نگه داشت. 11- از مصرف بي رويه كودهاي شيميايياجتناب نموده تا آلودگي آبهاي زير زميني به نيترات و نيتريت به حداقل ممكن برسد و چون اكثر مناطق ما مسكوني است بهتر است بيشتر از كودهاي دامي استفاده كنند. 13-امروزه  بر خلاف گذشته كودهاي دامي  كمتر استفاده مي شودكودهاي دامي از آنجائي كه در هر زميني و با هرخاكي و در تمام فصول استفاده مي شود لذا توصيه مي شود جهت بهبود خاك و كاهش آلودگي محيط زيست از اين كودها  استفاده گردد.

در پايان اگر حرف خاصي داريد بفرمائيد.

جا دارد در اينجا از مسئولين ،همكاران و خصوصا دانشجويان محترم و فرهيخته اي كه در اين كار با من همكاري داشتند تشكر نمايم و اميدوارم با همت انديشمندان و فرهيختگان و حمايتهاي مسئولين روز به روز شاهد ايراني آباد باشيم .ضمنا آمادگي دارم در صورت استقبال رسانه ها بخصوص رسانه استاني نتايج تجربيات و پژوهش هاي را به اطلاع مردم شريف استان برسانم .