ماهی قرمز خطرناک نیست!
همانطور كه از دکههاي گل فروشي گرفته تا بقاليها، بساط فروش ماهي برپاست، رسانهها هم از تلويزيون و راديو تا روزنامهها و مجلات، سعي در آگاه کردن مردم در اينباره دارند.
البته با همه اين حرف و حديثها، باز هم تكليف معلوم نيست. گاهي ميگويند از فروشندگان آكواريوم بخريد، گاهي ميگويند از ميادين ميوه و ترهبار؛ زماني هم هشدار ميدهند که ماهيها بيماريزا هستند و اصلاً نخريد! چه كسي درست ميگويد؟
مهندس اسماعيل شمس کلاهي، مدير بخش ماهيان زينتي سازمان شيلات، به همشهري ميگويد: «براي بسياري از مردم کشور ما که با حيوانات بيگانه هستند، ماهي قرمز تنها حيواني است که مهمان خانههايشان ميشود. بسياري از کودکان ايراني از طريق همين ماهيهاي قرمز سفره هفت سين، با دنياي حيوانات آشنا ميشوند و بسيارند افرادي که به دلايل غير منطقي و اشتباه با حيوانات مشکل دارند و از حيوانات فراري هستند، ولي با ماهي قرمز کنار آمدهاند. اگر قرار باشد بدون هيچ آمار و مدرک مستندي بگوييم حيواني که سالها مهمان ما بوده به اين ميزان خطرناک و کشنده است، ديگر نبايد انتظار داشته باشيم مردم با حيوانات برخورد خوبي داشته باشند. در اين شرايط بايد منتظر باشيم که مردم در هر کجا که حيواني را پيدا کردند از ترس آلوده بودن آن حيوان را بکشند و نابود کنند.»
اين استدلال كساني است كه با تبليغات عليه ماهيان قرمز و ترساندن مردم از بيماريهايي كه ممكن است منتقل كنند، مخالفند. گروهي هم هستند كه معتقدند با سنتها و آداب و رسوم قديمي نبايد مخالفت كرد.
استدلال اين عده البته پاسخ روشني دارد: موبد اردشير خورشيديان، رئيس انجمن موبدان تهران درباره حضور عناصرى همچون ماهى قرمز در سفره هفت سين مىگويد: «دقيقاً مشخص نيست ماهى قرمز از چه زمانى وارد سنتهاى نوروزى شده است، اما مسئله مهم اين است كه يك رسم دينى باستاني نيست. به هيچوجه نبايد گذاشت يك موجودى اسير و بىجان شود. حيوان بايد آزاد باشد و زندگى كند. از نظر دين ما و فرهنگ ايرانى اين كار شايسته نيست و نبايد انجام شود.»
اما مخالفان حضور ماهي قرمز در سفره هفتسين به بيماريهايي اشاره ميكنند كه ممكن است از طريق ماهي به انسان منتقل شود؛ مثلاً يكي از بيماريهايي که به شدت هراس انگيز بوده و در روزهاي اخير در رسانههاي مختلف براي پرهيز از ابتلا به آن هشدارهاي مکرر داده ميشود، بيماري به نام «سل پوستي» است.
شمس با ابراز تعجب از اين هشدارها و با استناد به نظرات كارشناسان FAO، ميگويد: «اين بيماري آنقدر ضعيف است که قابل انتقال از ماهي به ماهي هم نيست، چه برسد به اينکه از ماهي به انسان منتقل شود.»
تلاش مدافعان حقوق حيوانات
واقعيت اين است كه بخش مهمي از هشدارهايي كه در مورد ماهي قرمز داده ميشود، نه از سوي پزشكان و دامپزشكان، بلكه از سوي طرفداران محيط زيست و مدافعان حقوق حيوانات است.
دكتر مهرناز عطرى، مدير گروه مهر ايران كه يك نهاد غير دولتي حامي محيط زيست است، معتقد است که استانهاي گيلان و اصفهان از مراکز عمده پرورش ماهي است که از اوايل اسفند، ميليونها ماهي با تانکرهاي ويژه يا دبههاي بزرگ آب، سوار بر وانت يا کاميون به شهرهاي مختلف حمل و سر و کله ماهي فروشها پيدا ميشود.
او با تاکيد، در اين باره مىگويد: «ميكروارگانيسمهاى موجود در آب مكانهاى آلوده پرورش ماهى قرمز كه ماهىهاى حارهاى را نيز شامل مىشود، سبب توليد بيمارىهاى واگيردار در اين آبزيان بوده و از طريق تماس پوست انسان با خود ماهى، آب تنگ و آكواريوم، قابل انتقال به انسان است.»
ايندرحالي است كه مسئولين شيلات در بخش ماهيان زينتي ميگويند 70 درصد ماهيهاي قرمز از کاشان (انواع قرمزتر) و بقيه از استان گيلان و مازندران ميآيند و بسياري از مراکز فعال در کاشان مجوز بهداشتي دارند و بقيه هم که به روش سنتي کار ميکنند ،در صدد پروانهدار شدن هستند.
مدير بخش ماهيان زينتي سازمان شيلات با اعتراض شديد به منع افراد از خريد ماهي، به 1600 نفري که در حوزه پرورش ماهيان زينتي اشتغال دارند اشاره کرده و ميگويد: «ما بخش عظيمي از اين ماهي ها را به ترکيه، ژاپن، انگليس، آمريکا و هلند صادر ميکنيم که اگر مشکلي وجود داشت، اين صادرات متوقف ميشد.»
خطر هست، ولي جدي نيست
«ويروس سارمونلا» (منظور احتمالاً باكتري سالمونلاست) با ?? هزار زيرگونه از طريق كوچك ترين خراش بر انگشتان و تماس با آب تنگ ماهى آلوده به اين ويروس، قابل انتقال است.
«پيستوريازيس» (پسوريازيس درست است) بيمارى پوستى خطرناكى است كه به مرض پولك ماهى معروف است. اين بيمارى با كورتون تراپى نيز درمان نمىشود و حتى با جايگزينى پوست سالم قابل مداوا نيست.
اينها جملاتي است كه اين روزها در روزنامهها زياد ديده ميشوند. مسئلهاي كه متخصصين بيماريهاي آبزيان در اداره دامپزشکي و شيلات به شدت از آن انتقاد ميكنند.
مثلاً اينكه سالمونلا يک باکتري است نه ويروس، نشان ميدهد كه گويندگان اين جملات خيلي هم از نظر علمي به قضيه مسلط نبودهاند. ضمن اينكه كارشناسان شيلات ميگويند بيماريهايي مثل سالمونلا که منشا دامي (حيوانات خونگرم) دارند، قابل انتقال از ماهي (خونسرد) به انسان نيستند.
اگر نكات ايمني جديگرفته نشود
متخصصان ميگويند رعايت برخي نکات در هنگام خريد ماهي قرمز و در حين نگهداري آن سبب ميشود که نه تنها براي افراد، بلکه براي ماهي ها هم هيچ مشکلي پيش نيايد، بچهها سال را در کنار ماهيهاي قرمزشان تحويل کنند و ماهيها آنقدر سالم باشند که معلق زدن لحظه سال تحويل فراموششان نشود.
دکتر رجبي اين نکات را چنين برميشمرد:
1 - افرادي که حساس هستند يا سابقه آلرژي دارند، از دست زدن به ماهي خودداري کنند.
2 - همه افرادي که با ماهي يا آب تنگ تماس دارند، بلافاصله دستهاي خود را با آب و صابون به دقت بشويند.
3 - از دست زدن به چشم و دهان بعد از کار با آکواريوم يا ظرف خودداري کنيد.
4 - ماهي ها را حتماً از آکواريوم دارها و مراکز مخصوص ماهيهاي زينتي خريداري کرده و حداقل روزي دو نوبت يک دقيقهاي به رفتار ماهيهاي خود توجه کنيد.
به اين ترتيب ميتوانيد حرکتهاي غير معمول آنها تشخيص دهيد و در صورت بروز مشکل در رفتار آنها اگر علاقمند باشيد ميتوانيد از متخصصين نگهداري ماهي براي درمان آنها مشورت بگيريد.
5 - از رها کردن ماهيان زينتي خود در رودخانهها، تالابها و آبهاي آزاد جداً خودداري کنيد و اگر توانايي نگهداري از ماهيان خود را نداريد، آنها را به فروشگاههاي ماهيان زينتي و يا افرادي که توانايي نگهداري از ماهي دارند تحويل دهيد.
بهتر است فراموش نکنيم که اگر ماهيهاي زينتي بيماريزا نيستند، از حق مسلم آنها براي زندگي مثل ساير موجودات زنده، غافل نشويم. يادمان باشد، شيشه عمر ماهيها دست ماست، از آنها خوب نگهداري کنيم و اگر نميتوانيم، از ضيافت مرگ چشم پوشي کنيم.
ماهی قرمز . ماهی گلی . ماهی حوضی . ماهی طلایی . ماهی تنگ و ..... هر آنچه بنامندش را ایرانیان همه می شناسند ماهی حوضی به پیش از نوروز هر ساله میهمان خانه ی ایرانیان است و کمتر سرایی را بتوان خالی از وجودش یافت . می گویند حضور ماهی قرمز بر سفره هفت سین و به هنگامه ی فرا رسیدن نوروز نشان از پویایی و شادابی و سرزندگی دارد و رنگ سرخش و زلالی آبی که در آن غوطه است این را پیام آور است و نشان از کمال جویی انسان دارد و ..... اما گرچه دکتر خورشیدیان رئیس انجمن زرتشتیان ایران این را منکر می شود و بر این عقیده است که ماهی قرمز بر سفره ی هفت سین و سنت ایرانی جایگاهی نداشته است یا دیگر نشریات و رسانه ها به استناد دلایل مستند علمی بر خطر وجود بیماری های واگیر دار با قابلیت انتقال به انسان و ... تاکید دارند اما به حقیقت نمی توان یک شبه جامه دان سنتی سینه به سینه نقل و عمل گشته و به میراث مانده در جامعه ای کهن را بر بست و به انتظار طاعتش بود . چرا که با تمامی توصیه ها و بیانات اشخاص و جراید و .... باز هم سالانه دسته دسته ماهیانی از این گونه اند که به پیش آز اغاز بهار روانه بازار می شوند و ره به سوی سفره هفت چین ایرانیان می سپارند . خصوص آنکه در شرایط حاضر . جامعه ی ایران بعد از انقلاب .فرمایشاتی از این دست و امثالهم را سریعا وجهه ای سیاسی می بخشد و آنرا نگاهی غیر ملی و هویت ستیز از جانب حاکمیتی غیر ملی میداند .
به هر روی نخست آنکه ماهیان این گونه را به اسارت نگیریم و نخریم . چرا که در غالب موارد قادر به شبیه سازی زیستگاه این گونه در داخل تنگی کوچک نیستیم و شایسته نیست شاهدی بر تقلیل خود خواسته عمر گونه ای آبزی باشیم که نقل است نشان از پویایی و ادامه حیات دارد اما خود در اسارت گرفتار آمده . به هر روی چنانچه قادر به فائق آمدن بر این خواست خود نبودیم و اقدام به خرید کردیم یا نتوانستیم دیگران را منصرف سازیم لااقل چند نکته ذیل را رعایت کنیم و به خاطر داشته باشیم که بازش گردانیم و از یاد نبریم که شیشه عمرش به دست ماست .
ماهی قرمز یا حوضی که معرف تمامی ایرانیان می باشد در حقیقت یک زیر گونه از خانواده بزرگ کپور ماهیان است که اصالتا بومی شرق آسیا بوده و Carp نامیده می شود . گونه ای سرد آبی محسوب که از مقاوت بالایی در برابر تحمل برودت آب بر خوردار است به جهت ریخت شناسی و اندام شناسی شباهت زیادی با خانوانده تن ماهیان به جهت شکل دوکی و فشردگی طرفین اندام دارد و می توان با توجه گونه از اندازه های کوچک به طول چند سانتیمتر تا اندازه های بزرگ به وزن ۲الی ۳ کیلوگرم آنرا به وفور مشاهده کرد . ماهی حوضی در صورت وجود شرایط مطلوب زیستی می تواند تا بیش از ۱۰ سال نیز عمر کند کما اینکه اگر در حوض خانه های قدیمی یا در چاه های آب نگاه کنید ماهی های قرمزی را می بینید که از حیث اندازه موجبات شگفتی ما را بر می انگیزند . گرچه عمدتا ماهی قرمز را به جهت نگاهداری در آکواریوم پرورش می دهند اما در ایران در رودخانه های حوضه آب ریز دریای خزر نیز می توان آنان را یافت . در شرق آسیا از گوشت آن نیز تغذیه می کنند گر چه در ایران آنرا گونه ای خوراکی نمی دانند اما آنانکه خورده اند می گویند گوشتی بسیار شیرین دارد ! اما چگونه از ماهی قرمز نگاهداری باید کرد .
ماهی سالم می باید دارای پولک هایی سالم و ردیف و فاقد زدگی و زخم یا مناطقی عاری از پولک بر روی پوست خود باشد . تصویر تصویر تصویر تصویر
ماهی سالم می باید دارای تحرک مناسبی بوده و به حالت یک پهلو و لخت در آب غوطه ور نبوده و بخشی از بدنش بر آمده نباشد .
رویت ماهی در سطح آب نشان از کمبود اکسیزن دارد. به عکس مجموعه ماهیان قرمز و حباب های هوایی که از دهان آنان خارج میگردد توجه کنید .
باله های شنای ماهی می باید قائم بوده و دم به حد کفایت با تحرک و کشیده باشد و در راستای فیله فوقانی بدن ماهی قرار داشته باشد .
ماهی های کوچک به لحاظ سن کمتر و اندازه های کوچکتر و تامین اکسیژن به جهت نگاه داری در ظرف مناسب تر هستند . در پی ماهی های بزرگ تر نباشید که به فضای بزرگ تری نیز محتاجند .
به شکل سنتی از تنگ های گرد و کروی و شبه کروی و فاقد ضلع به عنوان زیستگاه ماهی استفاده می نمایند . اشکال آنست که ماهی در ظروفی این چنینی قدرت جهت یابی خود را از دست می دهد و ضلعی را نمی یابد تا باز تاب موج برگشتی آب را پی گیرد . از اینجهت بهتر است از ظروفی با دیگر اشکال هندسی استفاده شود . اگر دقت کنید عمدتا ماهی های قرمز پس از چرخیدن به دور تنگ در کف تنگ به شکلی ایستایی باقی می مانند . گرچه بسیاری را بر این باور است که به هنگامه ی تحویل سال ماهی حرکتی ندارد و ساکن است !
هر چه ظرف نگاهداری بزرگتر باشد تحرک و اکسیژن بیشتری را برای ماهی به ارمغان خواهد آورد .
از انداختن سکه و دیگر فلزات در آب خود داری کنید . همچنین ظروف فلزی زیست گاهی مناسب محسوب نمی شوند .
از بیش از ۱ جفت ماهی دریک ظرف نگاهداری نکنید .
از ریختن نمک یا انداختن حبه قند در آب خود داری کنید .
آب مناسب برای نگاهداری ماهی آب نرم می باشد . ترجیها از آب معدنی استفاده نمایید . در صورت استفاده از آب لوله کشی بهتر است ۲۴ ساعت صبر کنید تا کلر موجود در آب تقلیل یابد و همگون با دما محیط گردد . ماهی قرمز در در مقابل افزودنی های شیمیایی همانند کلر بسیار حساس می باشد .
نوبت هر بار تعویض آب را می توان به هر ۴ روز یک بار افزایش داد .
تغییر نا گهانی دمای آب تعویضی موجب سر خوشی ماهی نمی گردد .
شیر آب را بر سر ماهی باز نکنید و آبشار را از برایش تداعی نکنید .
در پی چسباندن بینی و صورت و تلنگر زدن بر تنگ نباشید .
ریشه های بامبو صدف های ریز و گوشت ماهی منابع خوبی به جهت تامین مواد معدنی آب محسوب می گردند . استفاده از سنگریزه به جهت وجود لبه های تیز و نا فرسوده توصیه نمی گردد .
به جهت غدا می توان از خرده های ریز نان یا حبوبات پخته شده یا زرده تخم مرغ نیز استفاده نمود . ماهی قرمز با انسان بسیار زود مانوس می شود . در دراز مدت می توان با دست نیز آنرا تغذیه نمود .
اطفال علاقه بسیاری دارند تا ماهی را با دست بگیرند و نفسش را به شماره اندازند آنان را بر حذر دارید . زنده گیری آن با دست می تواند به قفسه سینه و باله های شنای وی آسیب وارد سازد و همچنین آلودگی های موجود بر روی پوست را از طریق آبشش به ماهی انتقال دهد .
حفظ دمای آب امریست که رعایت آن ضرور محسوب می شود . از قرار دادن ظرف نگاهداری ماهی در یخچال یا در مقابل نور مستقیم خورشید جلوگیری کنید . ( چون ماهی سرد آبی هست که دلیل نمیشه بره تو یخچال )
بلع ماهی های زنده کوچک زیر ۵ سانتیمتر و ارسال به خندق بلا کمکی به برطرف شدن یرقان نخواهد کرد .
در پایان اینکه اگر نمی توانیم زیستگاهی با شرایط طبیعی ( آکواریوم) برای نگاهداری ماهی فراهم نماییم و صرفا خرید ماهی را وفای به سنت می دانیم، در پی اسارتش نباشیم که سمبل پویایی و زندگی را نگون بخت خواهیم ساخت . به هر روی چنانچه عزم بر خرید و نگاهداری است در پایان نوروز و بر آورده شدن حاجات دل . ماهی را به نزدیکترین استخر محل سکونت خود برده و در آب رها سازید .
بسم الله الرحمن الرحیم... لا اله الا الله